W czasach Woltera i Stanisława Augusta
Oświecenie oddziaływało na Europę stopniowo przez cały wiek XVIII, począwszy od Anglii, Francji i Holandii. Powoli zmieniały się postawy ludzi, ich praca i sposób życia, książki, stroje i szkoły. Nowe idee docierały do różnych miejsc i ludzi z rozmaitą siłą, a czasem wcale. Ich działanie zależało w dużym stopniu od tego, na jaki grunt trafiły, inaczej oddziaływały w krajach protestanckich, a inaczej w krajach katolickich. W efekcie poszczególne narodowe wersje różniły się miedzy sobą, choć miały też wiele cech wspólnych. Podobieństwa te wynikały w znacznym stopniu z wzorowania się na Francji. Francja stanowiła dla Europy źródło filozofii oświecenia i świetnej literatury, a także autorytet w zakresie dobrych obyczajów i przeróżnych mód. Również dla Polski stała się ona wzorem. Jej działanie dotyczyło rozmaitych obszarów, od literatury po modę. Polskie oświecenie miało bardzo wyraźny charakter praktyczny, na pierwszym planie znalazły się działania polityczne, nastawione na reformę państwa i przeobrażenie społeczeństwa.
W czasach Woltera i Stanisława Augusta .