W czasach Woltera i Stanisława Augusta
Kierunek oświeceniu nadawali ludzie należący do elit: władcy i politycy, myśliciele, literaci, artyści i uczeni. Łączyła ich skłonność do filozofowania, zainteresowanie kwestiami moralnymi i szacunek do wiedzy. Cechy te ujawniły się w wybitnych osobowościach. Jedną z nich był Wolter, uznawany przez część swoich współczesnych za autorytet, głos opinii publicznej a przez innych wcielenie zła. Niestrudzenie propagował on filozoficzne idee oświecenia, żył ciągle z piórem w ręku. Uwielbiał polemiki, walczył o tolerancję, napisał też ważne prace historyczne. Pozostawił mnóstwo cenionych przez współczesnych dzieł, do dziś czytane są jednak tylko pełne humoru i ironii powiastki filozoficzne z "Kandydem" na czele. Ten niezwykły człowiek złożony był ze sprzeczności. Inteligentny, świetnie wykształcony, błyskotliwy i obdarzony licznymi talentami. Jednocześnie złośliwy, wiecznie chory, robiący nielegalne interesy finansowe, zawsze gotowy do wywołania skandalu. Mimo to jego pisma rozchodziły się po całej Europie.
W czasach Woltera i Stanisława Augusta .