Rozumienie świata Oświeceni uważali, że otaczający ich świat jest poznawalny. Sądzili, że odkrycie tajemnic natury pozwoli nakłonić ją do funkcjonowania zgodnie z wolą człowieka i dla jego użytku. Narzędziem umożliwiającym ludziom poznanie rzeczywistości miał być rozum, który analizował dane zebrane podczas obserwacji natury i eksperymentów. Doświadczenie, zdobywane dzięki zmysłom, tworzyło podstawę rozumowania. Za wspaniałe świadectwo możliwości umysłu uważano sformułowaną przez Newtona uniwersalną teorię fizyczną. Teoria ta umożliwiała rozwiązanie wielu praktycznych zadań, stanowiła też jedną z podstaw światopoglądu ludzi XVIII stulecia. Nietrudno o przykłady dokonań w naukach przyrodniczych i ścisłych. Linneusz opracował stosowany do dziś system klasyfikacji roślin i zwierząt, Buffon przedstawił opis dziejów ziemi, a Lavoisier stworzył podstawy chemii. Zasługą oświeconego stulecia było coraz powszechniejsze docenianie znaczenia rozwoju wiedzy i nauki.

W czasach Woltera i Stanisława Augusta .